Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym od 1 lipca 2026 r.

1 lipca 2026 r. wejdzie w życie kolejny etap reformy planowania przestrzennego. Nie wszystkie zmiany będą jednak obowiązywać od tej daty – część kluczowych terminów została przesunięta, w tym obowiązek uchwalenia planów ogólnych przez gminy oraz pełne uruchomienie Rejestru Urbanistycznego. poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany i terminy, które warto uwzględnić.

Zmiana ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym została uchwalona już jakiś czas temu, bo w 2023 r., ale jej wejście w życie zostało podzielone na różne etapy. Nowelizacja, która miała wejść w życie 1 lipca 2026 r. na ostatniej prostej została skorygowana i część przepisów wejdzie w życie w późniejszym terminie. Dotyczy to m.in. terminu na przyjęcie przez gminy planów ogólnych (obowiązek wejdzie w życie od 1 września 2026 r.) czy też terminu pełnego uruchomienia Rejestru Urbanistycznego (projekty aktów planowania przestrzennego i inne dokumenty planistyczne będą nadal udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej do 1 października 2026 r.).

Część przepisów wejdzie w życie zgodnie z planem, 1 lipca 2026 r., dlatego warto przeanalizować zmiany.

Cyfryzacja planowania przestrzennego – kluczowe zmiany

Nowelizacja ustawy, wchodząca w życie w zasadniczej części od 1 lipca 2026 r., wprowadza jedne z najbardziej fundamentalnych zmian w systemie planowania przestrzennego od lat. Ich wspólnym mianownikiem jest cyfryzacja procedur planistycznych i budowa centralnego systemu informacji – Rejestru Urbanistycznego. Reformy te nie tylko zmieniają sposób działania organów administracji publicznej, lecz także wzmacniają transparentność i dostępność procesu planistycznego dla interesariuszy.

Rejestr Urbanistyczny – nowy filar systemu

Najważniejszym elementem reformy jest utworzenie Rejestru Urbanistycznego jako centralnego systemu teleinformatycznego, w którym gromadzi się informacje i dane z zakresu planowania przestrzennego, w tym dane przestrzenne. Rejestr jest prowadzony przez ministra właściwego do spraw budownictwa, a jego funkcjonowanie techniczne zapewnia minister właściwy do spraw informatyzacji.

Rejestr ma charakter jawny, zapewnia nieodpłatny dostęp do danych przez Internet. W Rejestrze gromadzone będą informacje i dane z zakresu planowania oraz zagospodarowania przestrzennego, w tym dane przestrzenne, zebrane z:

• aktów planowania przestrzennego,
• uchwał o przystąpieniu do sporządzania aktów planowania przestrzennego oraz gminnego programu rewitalizacji,
• decyzji o warunkach zabudowy,
• wyroków sądów administracyjnych dot. kwestii planistycznych,
• rozstrzygnięć nadzorczych wojewody stwierdzających nieważność aktów planowania przestrzennego.

Wprowadzenie Rejestru oznacza de facto odejście od rozproszonych, lokalnych baz informacji na rzecz jednego, spójnego systemu krajowego.

Obowiązek udostępniania dokumentów w Rejestrze

Nowelizacja wprowadza powszechny obowiązek publikowania dokumentów planistycznych w Rejestrze na każdym etapie procedury, dlatego od 1 lipca 2026 r.:

• wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie miał obowiązek udostępniać projekt planu miejscowego wraz z uzasadnieniem i prognozą oddziaływania na środowisko już na etapie jego sporządzania

• dokumenty te będą musiały zostać opublikowane ponownie po wprowadzeniu zmian i przed konsultacjami społecznymi oraz przed przekazaniem projektu radzie gminy

Analogiczne obowiązki dotyczą m.in. projektów uchwał reklamowych oraz audytów krajobrazowych.

Co istotne, projekty dokumentów muszą być zamieszczane najpóźniej w dniu ich przekazania do uzgodnień, ogłoszenia konsultacji lub przedstawienia organowi stanowiącemu. W praktyce oznacza to pełną transparentność procesu planistycznego „na bieżąco”.

Nowe zasady tworzenia i udostępniania danych przestrzennych

Zmiany obejmują także system danych przestrzennych. Wprowadzono zasadę, że czynności związane z tworzeniem, aktualizacją i udostępnianiem zbiorów danych przestrzennych są realizowane w Rejestrze.

Rozszerzono również zakres danych, które muszą być tworzone dla planów miejscowych. Obejmują one m.in.:

• lokalizację przestrzenną terenów o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania w postaci wektorowej w obowiązującym państwowym systemie odniesień przestrzennych,
• lokalizację przestrzenną linii zabudowy w postaci wektorowej w obowiązującym państwowym systemie odniesień przestrzennych,
• atrybuty zawierające informacje o obiektach przestrzennych wskazanych wyżej.

Jednocześnie uchylono dotychczasowe przepisy dotyczące odrębnego tworzenia i aktualizacji zbiorów danych przestrzennych (art. 67c ustawy), co wskazuje na pełną integrację tych procesów w ramach Rejestru.

Likwidacja części obowiązków sprawozdawczych

Reforma wiąże się również z uproszczeniem relacji między organami administracji publicznej. Wójt, burmistrz i prezydent miasta nie będzie już zobowiązany do przekazywania marszałkowi województwa kopii decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu powiatowym i gminnym, a staroście kopii uchwalonego studium lub planu miejscowego.

Zmiany te są logiczną konsekwencją wdrożenia Rejestru – skoro dokumenty są dostępne w jednym systemie, ich fizyczne przekazywanie staje się zbędne.

Wpływ reformy na praktykę planistyczną

Nowelizacja oznacza istotne przekształcenie praktyki planowania przestrzennego. Wśród najważniejszych konsekwencji należy wskazać:

1. Pełną cyfryzację procedur – dokumenty funkcjonują przede wszystkim w obiegu elektronicznym.
2. Zwiększoną transparentność – każdy etap procedury planistycznej jest publicznie dostępny.
3. Centralizację danych – Rejestr staje się głównym źródłem informacji o planowaniu przestrzennym.
4. Odciążenie administracji – redukcja obowiązków sprawozdawczych i papierowego obiegu dokumentów.

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzają nowy, cyfrowy model zarządzania przestrzenią. Rejestr Urbanistyczny staje się kluczowym narzędziem integrującym dane, procedury i komunikację między organami a interesariuszami. W perspektywie długoterminowej reforma ta może znacząco przyspieszyć procesy planistyczne, zwiększyć ich przejrzystość oraz poprawić jakość podejmowanych decyzji przestrzennych.

Opracowali:

Dorota Rzążewska

Mikołaj Maliński