DIWASS i nowe zasady transgranicznego przemieszczania odpadów od 21 maja 2026 r. – co muszą wiedzieć przedsiębiorcy?

21 maja 2026 r. zaczęło obowiązywać nowe unijne rozporządzenie dotyczące transgranicznego przemieszczania odpadów – rozporządzenie (UE) 2024/1157, które zastąpi dotychczasowe rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. Jedną z najważniejszych zmian będzie pełna cyfryzacja procedur związanych z legalnym transgranicznym przemieszczaniem odpadów (TPO).

Centralnym elementem nowego systemu stanie się DIWASS (Digital Waste Shipment System), czyli elektroniczna platforma Komisji Europejskiej służąca do przekazywania dokumentów i komunikacji pomiędzy uczestnikami procedur TPO oraz organami administracji.

Czym jest DIWASS?

DIWASS to unijny system informatyczny, który umożliwi elektroniczne składanie dokumentów, prowadzenie korespondencji z organami oraz obsługę procedur związanych z przemieszczaniem odpadów pomiędzy państwami.

System będzie wykorzystywany zarówno przez przedsiębiorców, jak i organy administracji oraz służby kontrolne.

Kogo obejmą nowe obowiązki?

Obowiązek korzystania z DIWASS będzie dotyczył wszystkich podmiotów uczestniczących w transgranicznym przemieszczaniu odpadów, w szczególności:

• zgłaszających,
• organizatorów przemieszczania,
• przewoźników,
• odbiorców,
• wytwórców odpadów,
• instalacji gospodarowania odpadami.

Z systemu będą korzystać również organy właściwe oraz służby kontrolne, m.in. GIOŚ, WIOŚ, ITD, Straż Graniczna, KAS i Policja.

Jakie dokumenty będą przekazywane elektronicznie?

Za pośrednictwem DIWASS obowiązkowo przekazywane będą m.in.:

• dokumenty zgłoszeniowe w procedurze notyfikacji,
• dokumenty przesyłania dotyczące poszczególnych transportów,
• korespondencja z organami administracji,
• decyzje właściwych organów,
• formularze z załącznika VII,
• umowy dotyczące przemieszczania odpadów.

Nowe przepisy oznaczają odejście od papierowego obiegu dokumentów i pełne przejście na komunikację elektroniczną.

Rejestracja w DIWASS – o czym należy pamiętać?

Aby korzystać z systemu, przedsiębiorcy będą zobowiązani do wcześniejszej rejestracji podmiotu w DIWASS. Rejestracja będzie odbywać się online i będzie wymagała m.in.:

• posiadania konta EU Login,
• wskazania osoby uprawnionej do reprezentacji podmiotu,
• podania danych rejestrowych przedsiębiorcy,
• wskazania numerów identyfikacyjnych i rejestrowych.

W przypadku polskich podmiotów rejestrację będzie zatwierdzał GIOŚ. Co istotne, dane uczestników przemieszczania będą wybierane z listy dostępnej w systemie. Oznacza to, że brak wcześniejszej rejestracji może uniemożliwić udział w procedurze.

EORI, NIP, BDO – nowe znaczenie numerów identyfikacyjnych

Zgodnie z planowanymi zasadami głównym numerem identyfikacyjnym w DIWASS będzie numer EORI, jeśli został nadany przedsiębiorcy. Dla podmiotów nieposiadających numeru EORI planowane jest wykorzystanie numeru NIP jako głównego identyfikatora.

Dodatkowo przedsiębiorcy będą posługiwać się m.in.:

• numerem NIP,
• numerem REGON,
• numerem rejestrowym BDO.

Co z postępowaniami rozpoczętymi przed 21 maja 2026 r.?

Przepisy przejściowe przewidują istotne konsekwencje dla podmiotów, które nie zakończą określonych etapów procedury przed wejściem w życie nowych regulacji.

Jeżeli właściwy organ miejsca przeznaczenia nie wyda potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia przed 21 maja 2026 r., postępowanie prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów nie będzie mogło być kontynuowane i konieczne będzie rozpoczęcie procedury od początku – już w systemie DIWASS.

Co przedsiębiorcy powinni zrobić już teraz?

Wdrożenie DIWASS będzie wymagało odpowiedniego przygotowania organizacyjnego i formalnego. W praktyce przedsiębiorcy powinni już teraz:

• zweryfikować posiadane numery identyfikacyjne,
• ustalić osoby odpowiedzialne za obsługę DIWASS,
• przygotować pełnomocnictwa i procedury wewnętrzne,
• przeanalizować wpływ nowych regulacji na bieżące i planowane notyfikacje,
• monitorować komunikaty Komisji Europejskiej oraz GIOŚ.

Nowe przepisy znacząco zmienią praktykę transgranicznego przemieszczania odpadów i zwiększą poziom formalizacji oraz cyfryzacji procedur. Dla wielu przedsiębiorców odpowiednie przygotowanie do wdrożenia DIWASS będzie kluczowe dla zachowania ciągłości działalności operacyjnej po 21 maja 2026 r.

Z informacji opublikowanych na stronie internetowej Głównego Inspektora Ochrony Środowiska dowiadujemy się, że w okresie od 21 maja do 31 grudnia 2026 r. będzie dopuszczalne sporządzanie i przekazywanie dokumentów wymaganych zgodnie z art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157 w formie papierowej, poza systemem DIWASS.

Jednocześnie wymagane będzie:

1. stosowanie nowego wzoru formularza, określonego w załączniku VII do rozporządzenia (UE) 2024/1157;
2. zawarcie umowy pomiędzy osobą organizującą przemieszczenie a odbiorcą odpadów zgodnie z nowymi wymogami, wynikającymi z art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157.

DIWASS będzie dostępny i będzie mógł być używany dobrowolnie do celu przekazywania ww. dokumentów. Ponadto, możliwe będzie wykorzystanie DIWASS do generowania załączników VII w formie pliku PDF i w celu wydruku. Nie będzie wymagane przekazywanie załączników VII do GIOŚ.

W ww. okresie przejściowym GIOŚ nie będzie uznawał za nielegalne przemieszczeń dokonanych z naruszeniem art. 18 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1157, jeżeli naruszenie to będzie polegało jedynie na braku wprowadzenia stosownych dokumentów do DIWASS, a w transporcie zostaną zapewnione dokumenty papierowe, zgodnie z informacją powyżej.

Obowiązek wykorzystywania DIWASS w procedurze zgłoszenia (tzw. „notyfikacji”) wchodzi w życie bez zmian, od 21 maja 2026 r.

Opracowała Ewa Badowska-Domagała