Monitorowanie uchwał krajobrazowych – obowiązek, który chroni przed ryzykiem i kosztami

Minęło już ponad 10 lat od wejścia w życie przepisów, które wprowadziły do ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1130 z późn. zm.; dalej: u.p.z.p.) możliwość podejmowania przez rady gmin tzw. uchwał reklamowych lub krajobrazowych, czyli uchwał w sprawie zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. Mimo upływu czasu od uchwalenia przepisów tylko nieliczne gminy podjęły uchwały krajobrazowe, a w niektórych przypadkach uchwały te zostały zakwestionowane przez wojewodów i sądy administracyjne.  

Duże emocje wzbudził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt P 20/19). Trybunał stwierdził, że obowiązek dostosowania legalnie istniejących tablic i urządzeń reklamowych do nowych zakazów uchwały krajobrazowej jest niezgodny z Konstytucją RP. Chodzi o reklamy wzniesione wcześniej na podstawie zgody budowlanej. Problem polegał na tym, że uchwała nie przewidywała obowiązku wypłaty odszkodowania dla właścicieli tych reklam, którzy zostaliby zmuszeni do ich usunięcia. W efekcie wyrok Trybunału uniemożliwia nakładanie na nich obowiązku przestrzegania uchwał krajobrazowych bez zapewnienia odszkodowania. 

Znaczenie dla firm i właścicieli nieruchomości

Niezależnie od powyższego wiele gmin rozważa powołanie do życia uchwał krajobrazowych, a inne pracują już nad ich treścią, w tym m.in. Warszawa, Wrocław, Szczecin, Toruń, Rzeszów czy Białystok. Monitorowanie prac nad uchwałami i wprowadzanymi później zmianami powinno być szczególnie istotne dla firm z branży reklamowej, w szczególności oferujących reklamę zewnętrzną, tzw. reklamę outdoorową, jak również właścicieli nieruchomości, na których reklamy są sytuowane. To te podmioty muszą stosować się do obowiązujących przepisów uchwał krajobrazowych, jak również powinny monitorować czy w miejscach, w których realizują swoje projekty, gminy nie uchwalają nowych przepisów, co może generować dodatkowe koszty lub nawet uniemożliwić realizację zaplanowanych przedsięwzięć. 

Procedura uchwał krajobrazowych 

Procedurę podejmowania uchwał określa art. 37b u.p.z.p., zgodnie z którym w pierwszej kolejności rada gminy ogłasza (poprzez podjęcie uchwały) chęć przygotowania projektu uchwały krajobrazowej. Przygotowanie projektu uchwały rada gminy zleca wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). 

Podjęcie przez radę gminy stosownej uchwały obliguje wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do niezwłocznego: 

• podania do publicznej wiadomości informacji o podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania projektu uchwały krajobrazowej 

• sporządzenia projektu uchwały krajobrazowej 

• zasięgnięcia opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska o projekcie uchwały krajobrazowej 

• uzgodnienia projektu uchwały krajobrazowej z wojewódzkim konserwatorem zabytków w zakresie kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu 

• uzgodnienia projektu uchwały krajobrazowej z ministrem właściwym do spraw zdrowia w zakresie zagospodarowania obszarów ochrony uzdrowiskowej 

• zasięgnięcia opinii właściwego organu Państwowej Straży Pożarnej o projekcie uchwały krajobrazowej 

• zasięgnięcia opinii marszałka województwa o projekcie uchwały krajobrazowej 

• wyłożenia projektu uchwały krajobrazowej do publicznego wglądu na okres co najmniej 21 dni, o czym wójt (burmistrz, prezydent miasta) informuje poprzez ogłoszenie w prasie lokalnej i przez obwieszczenie oraz w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie na co najmniej 7 dni przed terminem wyłożenia 

Do kształtowania projektu uchwały krajobrazowej otrzymali uprawnienia: regionalny dyrektor ochrony środowiska, wojewódzki konserwator zabytków, minister właściwy do spraw zdrowia, Państwowa Straż Pożarna i marszałek województwa, ale ich udział w tym procesie nie jest wymagany. Brak zajęcia stanowiska lub wyrażenia opinii jest traktowany jako zgoda tych organów, a ustawowy wymóg w takiej sytuacji uznaje się za spełniony. 

Ponadto wójt (burmistrz, prezydent miasta) w czasie wyłożenia projektu uchwały i przez okres 14 dni po zakończeniu tego okresu, zbiera uwagi do projektu uchwały krajobrazowej oraz niezwłocznie je rozpatruje poprzez przyjęcie uwag albo nieuwzględnienie ich. Wójt sporządza listę nieuwzględnionych uwag, którą przekazuje radzie gminy. To ten organ ostatecznie decyduje czy nieuwzględnione przez Wójta uwagi zostaną wprowadzone do projektu uchwały krajobrazowej. 

W kwestii możliwość wnoszenia ponownych uwag i obowiązku rady gminy do powtórzenia procedury w tym zakresie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 6 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 398/18. W orzeczeniu tym Sąd stwierdził, że „kompleksowość regulacji dotyczącej trybu uchwalania uchwał krajobrazowych oznacza, że w przypadku złożenia uwagi do projektu uchwały i jej uwzględnienia, uchwała podlega stosownej korekcie, natomiast w razie nieuwzględnienia uwagi organ wykonawczy gminy zamieszcza ją w wykazie uwag nieuwzględnionych i wraz z projektem uchwały reklamowej przedkłada radzie gminy. Ustawodawca nie przewidział w tym przypadku obowiązku ponowienia procedury, w szczególności uzgodnień, opiniowania lub wyłożenia do publicznego wglądu.”. 

Kary i przestrzeganie uchwał

Przestrzeganie zapisów uchwały krajobrazowej leży w interesie reklamodawców i właścicieli nieruchomości, na których reklamy są postawione, ponieważ za odstępstwa od uchwały grozi kara pieniężna. Karę pieniężną może otrzymać podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe, a jeżeli nie jest możliwe ustalenie tego podmiotu, karę pieniężną wymierza się odpowiednio właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub posiadaczowi samoistnemu nieruchomości lub obiektu budowlanego, na których umieszczono tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe. 

Monitorowanie aktywności rad gmin w zakresie uchwalania i zmieniania istniejących uchwał krajobrazowych leży w interesie firm z branży reklamowej, jak również właścicieli nieruchomości, którzy udostępniają swoje nieruchomości tym podmiotom. Śledzenie zmian umożliwia kształtowanie zapisów uchwały już na etapie jej tworzenia poprzez zgłaszanie uwag. Jednocześnie w razie przyjęcia uchwały podmioty zainteresowane są w stanie uniknąć kar pieniężnych uwzględniając wymogi uchwały w swoich przedsięwzięciach. 

Opracowała Dorota Rzążewska i Mikołaj Maliński.